ความจนไม่ได้เกิดจากการมีที่ดินน้อย
แต่เกิดจากการไม่รู้จักใช้สิ่งที่มีให้เกิดประโยชน์สูงสุด
หลายคนเชื่อว่า
หากอยากทำเกษตรให้ประสบความสำเร็จ ต้องมีที่ดินหลายสิบไร่
ต้องมีเงินลงทุนหลักแสน ต้องมีเครื่องจักรครบครัน
แต่ความจริงแล้ว...ความสำเร็จไม่ได้วัดกันที่จำนวนไร่ หากวัดกันที่ "วิธีคิด"
ศาสตร์พระราชาที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 พระราชทานไว้ ไม่เคยบอกให้ทุกคนทำเหมือนกัน แต่ทรงสอนให้ "เข้าใจธรรมชาติ เข้าใจตนเอง และเข้าใจพื้นที่" แล้วออกแบบชีวิตให้เหมาะกับสิ่งที่เรามี
นั่นคือหัวใจของ การออกแบบพื้นที่เชิงภูมิสังคม พื้นที่เล็ก...ก็สร้างอนาคตที่ยิ่งใหญ่ได้หลายคนบ่นว่า
"ผมไม่มีที่ดิน"
"อยู่บ้านจัดสรร" "มีแต่ปูน จะปลูกอะไรได้" แท้จริงแล้ว คำถามไม่ใช่
"มีพื้นที่เท่าไร" แต่คือ "ใช้พื้นที่ที่มีอย่างไร"
ระเบียงหน้าบ้านสามารถกลายเป็นสวนผัก
กำแพงบ้านสามารถเป็นแปลงผักแนวตั้งดาดฟ้าสามารถเป็นสวนสมุนไพรวงบ่อซีเมนต์สามารถเลี้ยงปลามุมเล็ก
ๆ หลังบ้านสามารถเลี้ยงไก่ไข่ทุกตารางเมตรสามารถสร้างอาหาร สร้างรายได้
และสร้างความสุขได้ หากเราออกแบบอย่างเข้าใจเพราะการออกแบบที่ดี
ไม่ได้เริ่มจากการซื้อของใหม่
แต่เริ่มจากการมองเห็นคุณค่าของสิ่งที่มีอยู่แล้ว ตะกร้าเก่า กะละมังแตก
ถังสีใช้แล้ว หรือวัสดุเหลือใช้ ล้วนสามารถกลับมามีชีวิตใหม่
เป็นภาชนะปลูกผักที่สร้างคุณค่าได้มากกว่าที่คิดนี่คือ "เศรษฐกิจพอเพียง" ที่เริ่มต้นจากความคิด ไม่ใช่เงินทุนนั่นเองครับ...
อย่าปลูกเพราะอยากปลูก...จงปลูกเพราะชีวิตต้องกิน
คนจำนวนมากเลือกปลูกพืชตามกระแส
แต่คนที่ประสบความสำเร็จ เลือกปลูกจาก "ความจำเป็น" คำถามแรกที่ต้องตอบคือ
"เรากินอะไรทุกวัน" เมื่อคำตอบคือผัก...
เราก็ควรเริ่มจากผักกินใบเมื่อกินได้ทุกวัน
รายจ่ายก็ลดลงทุกวันเงินที่เคยไหลออกจากกระเป๋า
จะเริ่มเหลืออยู่ในบ้านรายได้ที่ดีที่สุด
ไม่ใช่รายได้ที่หาเพิ่มได้เสมอไปแต่คือรายจ่ายที่เราลดได้ทุกวันนี่คือกำไรที่หลายคนมองข้าม
ออกแบบรายได้...ตั้งแต่รายชั่วโมง
การเกษตรไม่จำเป็นต้องรอเก็บเกี่ยวปีละครั้งหากออกแบบดี เราสามารถมีรายได้ตั้งแต่ "รายชั่วโมง"ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ "เห็ด"
เห็ดนางฟ้าเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว ใช้พื้นที่น้อย ไม่ต้องการแสงมาก
และสามารถวางไว้ริมบ้าน ใต้ชายคา หรือแม้แต่ห้องที่มีความชื้นเหมาะสมทุก ๆ
ไม่กี่ชั่วโมง เห็ดจะค่อย ๆ เติบโต
พร้อมให้เก็บขายหรือประกอบอาหารจากนั้นจึงต่อยอดสู่รายวันต้นอ่อนทานตะวัน
ผักบุ้ง พืชอายุสั้น เพียงไม่กี่วันก็เก็บเกี่ยวได้ ต่อด้วยรายสัปดาห์
สมุนไพร ผักสวนครัว ผักกินใบ และสุดท้ายคือรายเดือน รายปี จากไม้ผล
ไม้ยืนต้น และป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง
เมื่อเราวางแผนเช่นนี้รายได้จะไม่ขาดช่วงแต่จะไหลเข้ามาเป็นระยะตลอดทั้งปี
อย่าทำตามคนอื่น...จนลืมมองพื้นที่ของตัวเอง
หลายคนไปดูงานโคก
หนอง นา กลับมาขุดสระ ปลูกป่า ลงทุนหลักแสน สุดท้ายน้ำไม่อยู่ ดินไม่เหมาะ
ผลผลิตไม่เกิด ไม่ใช่เพราะศาสตร์พระราชาใช้ไม่ได้ แต่เพราะเรา "ลอกแบบ"
โดยไม่เข้าใจศาสตร์พระราชาไม่ใช่สูตรสำเร็จ แต่เป็นหลักคิด พื้นที่ดินทราย
ย่อมออกแบบต่างจากดินเหนียว พื้นที่น้ำมาก ย่อมต่างจากพื้นที่แล้ง
คนมีเวลาน้อย ย่อมต่างจากคนทำเกษตรเต็มเวลา ทุกพื้นที่มีคำตอบของตัวเอง
เพียงเราต้องเข้าใจ "ภูมิศาสตร์" และ "สังคม" นี่คือความหมายของคำว่า
"ภูมิสังคม"
ความรู้ คือทุนที่สำคัญที่สุด
ยุคนี้
การเรียนรู้ไม่ใช่เรื่องยาก องค์ความรู้มีอยู่รอบตัว หนังสือ
ศูนย์เรียนรู้ ปราชญ์ชาวบ้าน อินเทอร์เน็ต YouTube Facebook
ทุกอย่างคือห้องเรียน แต่ความรู้เพียงอย่างเดียวไม่พอ ต้องลงมือทำ ทดลอง
ผิดพลาด แก้ไข เรียนรู้ แล้วทำใหม่ เพราะประสบการณ์
คือครูที่ดีที่สุดนะครับ
เดินทีละก้าว กินข้าวทีละคำ
หลายคนอยากประสบความสำเร็จเร็ว
แต่ธรรมชาติไม่เคยเร่งรีบ ต้นไม้ต้องใช้เวลา เมล็ดพันธุ์ต้องใช้เวลา
ชีวิตก็เช่นกัน เริ่มจากสิ่งเล็ก ๆ ปลูกหนึ่งต้น เลี้ยงไก่ห้าตัว
เพาะเห็ดสิบก้อน เมื่อทำได้ จึงค่อยขยาย ความมั่นคง
ไม่ได้เกิดจากการลงทุนครั้งใหญ่ แต่เกิดจากการเติบโตอย่างต่อเนื่อง
ปรัชญาที่เปลี่ยนชีวิต
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ไม่ใช่การปฏิเสธความร่ำรวย
แต่คือการสร้างความมั่นคงก่อนความมั่งคั่งไม่ใช่การหยุดฝัน
แต่คือการวางรากฐานให้ความฝันแข็งแรง
ดังบทกลอนที่สะท้อนหัวใจของศาสตร์พระราชาไว้ได้อย่างงดงาม
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
มิใช่เพียงหลีกเลี่ยงเส้นทางฝัน
อุปสรรคเป็นเพียงบททดสอบสำคัญ
เดินสายกลางอย่างมั่นคงและพอดี
พอประมาณตามฐานะ ด้วยเหตุผลที่มี
สร้างภูมิคุ้มกันไว้ในทุกวิถี
เติมความรู้ เคียงคู่คุณธรรม
แล้วความสำเร็จจะค่อย ๆ งอกงามจากสองมือของเรา
- อาจารย์ อดุลย์ วิเชียรชัย -
โลกอาจเปลี่ยนแปลงเร็วขึ้นทุกวัน เศรษฐกิจอาจผันผวน ภัยธรรมชาติอาจรุนแรงขึ้น แต่สิ่งหนึ่งที่ไม่มีวันเปลี่ยน คือ "คุณค่าของการพึ่งพาตนเอง"
ไม่ว่าคุณจะมีพื้นที่เพียงระเบียงห้อง หรือมีที่ดินหลายสิบไร่
จงเริ่มต้นจากการเข้าใจพื้นที่ เข้าใจชีวิต และเข้าใจตัวเอง
เพราะเมื่อเราออกแบบชีวิตอย่างพอเพียง พื้นที่เล็ก ๆ
ก็สามารถกลายเป็นแหล่งอาหาร กลายเป็นแหล่งรายได้
กลายเป็นห้องเรียนของลูกหลาน
และกลายเป็นมรดกแห่งความยั่งยืนที่จะส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น
ความมั่งคั่งที่แท้จริง...ไม่ได้เริ่มต้นจากเงินในกระเป๋า
แต่เริ่มต้นจากปัญญาในหัวใจ และการลงมือทำในวันนี้นั่นเองครับ...
ขอขอบพระคุณคนต้นเรื่อง
อาจารย์ อดุลย์ วิเชียรชัย เกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ ประจำปี 2565 และ ประธานศูนย์การเรียนรู้สัมมาชีพชุมชน ตำบลคลองหก อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี
อาจารย์ อำนวย สังวาลย์เล็ก วิทยากรประจำศูนย์การเรียนรู้ สัมมาชีพชุมชน ตำบลคลองหก
เรียบเรียง/บทความโดย ดลรวี ภัทรกุลพิมล
- โปรดิวเซอร์รายการ “คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน”
- ที่ปรึกษานโยบายสาธารณะจากฐานชุมชน
- Public Policy Advisor for Community-Driven Systemic Change
คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน
รายการที่จะนำคุณไปสัมผัสกับ อัตลักษณ์ท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทย
เศรษฐกิจพอเพียง และแนวคิดดีๆ จากบุคคลต้นแบบ ปราชญ์ชาวบ้าน
เพื่อเป็นพลังสรรค์สร้าง คุณภาพชีวิตทีดี อย่างยั่งยืน
- ออกอากาศทาง สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย วิทยุเพื่อการเรียนรู้และเตือนภัย ภาคกลาง AM 1467 KHz ทุก วันพฤหัสบดี เวลา 18.00 น. - 19.00 น. และ
- ออกอากาศทางช่องทาง Live Streaming ผ่าน Facebook Live "คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน" ทุก วันพฤหัสบดี เวลา 18.00 น. - 19.00 น. และ
- สามารถมารับชมย้อนหลังผ่านทาง Youtube ช่อง "คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน" ได้อีกช่องทางหนึ่ง...
เพจ & Youtube : รายการคุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน
เกี่ยวกับเรา : รายการ "คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน" เราคือใคร?
