ในมหานครที่เต็มไปด้วยความเร่งรีบ ยังมีผืนนาเล็ก ๆ ที่กำลังบอกเล่าเรื่องราวอันยิ่งใหญ่ อาสาชาวนามหานคร เขตหนองจอก ไม่ได้ปลูกเพียงข้าว แต่กำลังปลูกคน ปลูกปัญญา และปลูกความหวัง การเดินทาง One Day Trip ของนักศึกษาหลักสูตร A-List รุ่นที่ 1 สถาบันพระปกเกล้า ครั้งนี้ จึงไม่ใช่เพียงการศึกษาดูงาน แต่คือการเดินทางกลับไปค้นพบรากฐานของชีวิตและความหมายของการพัฒนาที่ยั่งยืน
NOTE : บันทึกความทรงจำจาก One Day Trip ณ เครือข่ายกสิกรรมธรรมชาติ อาสาชาวนามหานคร เขตหนองจอก กรุงเทพมหานคร ของนักศึกษาหลักสูตรประกาศนียบัตรผู้นำพลเมืองยุคใหม่ (A-List) รุ่นที่ 1 สถาบันพระปกเกล้า
ท่ามกลางภาพจำของกรุงเทพมหานครที่เต็มไปด้วยตึกสูง ถนนหนทาง และวิถีชีวิตที่เร่งรีบ ยังมีพื้นที่แห่งหนึ่งในเขตหนองจอก ที่เสียงลมพัดผ่านรวงข้าวยังคงดังอยู่ ท่ามกลางผืนดินที่ยังคงหายใจ และผู้คนที่ยังคงเชื่อมั่นว่า “อาหารคือรากฐานของชีวิต”
เช้าวันอังคารที่ 9 มิถุนายน 2569 การเดินทางแห่งการเรียนรู้ของนักศึกษาหลักสูตรประกาศนียบัตรผู้นำพลเมืองยุคใหม่ (A-List) รุ่นที่ 1 สำนักส่งเสริมการเมืองภาคพลเมือง สถาบันพระปกเกล้า ได้เริ่มต้นขึ้น ผ่านกิจกรรม One Day Trip ณ เครือข่ายกสิกรรมธรรมชาติ อาสาชาวนามหานคร เขตหนองจอก กรุงเทพมหานคร
การเดินทางครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการไปเยี่ยมชมแปลงนา หรือศึกษาวิธีการทำเกษตรเท่านั้น แต่เป็นการเดินทางกลับไปค้นหาความหมายของคำว่า “ชีวิต” และคำว่า “ความมั่นคง” ที่แท้จริง...
เมื่อห้องเรียนที่ไม่มีกำแพง แต่มีผืนดินเป็นครู
ช่วงเช้าของวันเต็มไปด้วยองค์ความรู้ที่เข้มข้น จากการบรรยายในหัวข้อ “วิถีเศรษฐกิจพอเพียง และการขับเคลื่อนการยกระดับคุณภาพข้าว เพิ่มคุณภาพชีวิตผู้คนและชาวนา”
คำสอนและประสบการณ์จาก อาจารย์ วิวัฒน์ ศัลยกำธร หรือ “อาจารย์ยักษ์” และพี่วอ คุณวรเกียรติ สุจิวโรดม ไม่ได้เป็นเพียงบทเรียนด้านการเกษตร แต่เป็นบทเรียนของการมองโลกใหม่ เป็นการตั้งคำถามกับระบบการผลิตอาหารในปัจจุบัน และชวนให้เรากลับมาทบทวนว่า ท่ามกลางความเจริญทางเทคโนโลยี มนุษย์อาจกำลังห่างไกลจากสิ่งพื้นฐานที่สุด นั่นคือ “ความสามารถในการดูแลชีวิตของตนเอง”
อาจารย์ยักษ์ได้ถ่ายทอดแนวคิดกสิกรรมธรรมชาติที่ไม่ได้มองดินเป็นเพียงพื้นที่ผลิตผลแต่เห็นดินเป็นสิ่งมีชีวิต เห็นน้ำเป็นต้นกำเนิดของความอุดมสมบูรณ์ และเห็นเกษตรกรเป็นผู้ดูแลสมดุลระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ เพราะแท้จริงแล้ว การทำเกษตรไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของการปลูกข้าวหรือปลูกผัก แต่คือการปลูกคน ปลูกปัญญาและปลูกความเข้าใจในการอยู่ร่วมกับธรรมชาตินั่นเอง...
แปลงนาหนองจอก มหาวิทยาลัยกลางแจ้งของชีวิต
เมื่อเข้าสู่ช่วงบ่าย ห้องเรียนของเราได้เปลี่ยนจากโต๊ะ เก้าอี้ และเครื่องฉายภาพ มาเป็นท้องฟ้าสีคราม ผืนดิน และต้นข้าวที่กำลังเติบโต พวกเราได้เดินลงไปในแปลงนาพันธุ์ข้าวหอมหนองจอก สัมผัสผืนดินด้วยสองเท้า และเรียนรู้ว่ากว่าข้าวหนึ่งเมล็ดจะเดินทางมาถึงจานอาหารของเรา ต้องผ่านความใส่ใจและความอดทนมากเพียงใด
ทุกก้าวที่เดินผ่านคันนา ไม่ได้มีเพียงความรู้ทางเกษตร แต่เต็มไปด้วยเรื่องราวของภูมิปัญญาที่สั่งสมจากรุ่นสู่รุ่น เราได้เห็นการทำเกษตรที่ไม่เร่งรัดธรรมชาติ ไม่พยายามเอาชนะผืนดิน แต่เลือกที่จะเรียนรู้และทำงานร่วมกับธรรมชาติอย่างแท้จริงครับ...
ข้าวหอมหนองจอก เมล็ดพันธุ์แห่งความหวังของมหานคร
เมื่อเราได้ก้าวลงสู่ผืนนาและสัมผัสกับเรื่องราวของ “ข้าวหอมหนองจอก” อย่างใกล้ชิด ข้าวที่กำลังถือกำเนิดขึ้นจากความตั้งใจของชาวนาและเครือข่ายกสิกรรมธรรมชาติ ที่ต้องการฟื้นคืนคุณค่าของผืนนาในมหานครกรุงเทพฯ ใครจะคิดว่า ท่ามกลางเมืองหลวงที่เต็มไปด้วยตึกสูง ห้างสรรพสินค้า และความเจริญทางเทคโนโลยี ยังมีผู้คนที่กำลังดูแลผืนดิน ปลูกเมล็ดพันธุ์ และสร้างความมั่นคงทางอาหารให้กับคนเมือง
“ข้าวหอมหนองจอก” จึงไม่ใช่เพียงชื่อของข้าว แต่คือเรื่องราวของการรักษาวิถีชาวนา คือความภาคภูมิใจของคนหนองจอก และคือความหวังของการสร้างระบบอาหารที่ยั่งยืนในมหานคร
ทุกย่างก้าวบนคันนา ทุกเมล็ดข้าวที่เติบโต และทุกหยาดเหงื่อของชาวนา กำลังบอกเล่าเรื่องเดียวกันว่า การพัฒนาที่แท้จริง ไม่จำเป็นต้องตัดขาดจากรากเหง้าของตนเอง แต่สามารถนำภูมิปัญญาดั้งเดิมมาต่อยอด สร้างคุณค่าใหม่ให้เกิดขึ้นได้นอกจากแปลงนา พวกเรายังได้เรียนรู้การสร้างบ้านดิน ภูมิปัญญาที่สะท้อนว่า ความยั่งยืนไม่ได้อยู่ที่ความซับซ้อน แต่เกิดจากการเข้าใจและอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างสมดุลนั่นเองครับ...
บทเรียนที่ไม่มีในตำรา...
หนึ่งวัน ณ อาสาชาวนามหานคร ทำให้เราเข้าใจว่า “การศึกษา” ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในห้องเรียน หนังสืออาจให้ความรู้ แต่ชีวิตจริงให้ความเข้าใจ แปลงนาหนึ่งผืนสามารถสอนเรื่องเศรษฐกิจ เมล็ดข้าวหนึ่งเมล็ดสามารถสอนเรื่องความอดทน และหยาดเหงื่อของชาวนาสามารถสอนเรื่องคุณค่าของการดำรงชีวิต
สำหรับนักศึกษาหลักสูตรผู้นำพลเมืองยุคใหม่ (A-List) รุ่นที่ 1 การเดินทางครั้งนี้คือบทเรียนสำคัญของการเป็น “ผู้นำ” เพราะผู้นำที่แท้จริงไม่ได้เป็นเพียงผู้ที่มีความรู้ แต่ต้องเป็นผู้ที่เข้าใจรากฐานของสังคมเข้าใจผู้คน เข้าใจทรัพยากรและเข้าใจว่าการพัฒนาที่แท้จริงต้องทำให้มนุษย์ ธรรมชาติ และเศรษฐกิจเติบโตไปพร้อมกัน
บทสนทนาบนท้ายรถกระบะ ที่มีค่ากว่าห้องประชุมใหญ่
เมื่อกิจกรรมตลอดวันสิ้นสุดลง พระอาทิตย์เริ่มคล้อยต่ำเหนือผืนนาหนองจอก หลายคนอาจคิดว่าการเรียนรู้ได้จบลงแล้วแต่สำหรับผม ห้องเรียนสุดท้ายของวันเพิ่งเริ่มต้นครับ...
การนั่งท้ายรถกระบะเดินทางกลับ พร้อมกับพี่วอ คุณวรเกียรติ สุจิวโรดม กลายเป็นช่วงเวลาที่ทรงคุณค่าที่สุดช่วงหนึ่งของการเดินทางครั้งนี้...ท่ามกลางสายลม เสียงเครื่องยนต์ และภาพผืนนาที่ค่อย ๆ เคลื่อนผ่านสายตา ได้เกิดบทสนทนาที่เต็มไปด้วยประสบการณ์ ความคิด และมุมมองต่อการพัฒนาชุมชน
ไม่มีไมโครโฟน ไม่มีสไลด์นำเสนอ ไม่มีห้องประชุมหรูหรา มีเพียงคนสามสี่คนกับบทสนทนาที่จริงใจแต่กลับมอบบทเรียนที่ลึกซึ้งเกินกว่าคำบรรยายใด ๆ ผมได้ตระหนักว่า ผู้ที่ทำงานกับผืนดินอย่างแท้จริง ไม่ได้เพียงปลูกต้นไม้หรือปลูกข้าว แต่กำลังปลูก “คน” ปลูกความหวัง และปลูกอนาคตให้กับสังคมนั่นเองครับ...
แล้วเราจะกลับมาอีกครั้ง…
เมื่อรถเคลื่อนออกจากเครือข่ายกสิกรรมธรรมชาติ อาสาชาวนามหานคร สิ่งที่ติดตัวกลับมาไม่ได้มีเพียงภาพถ่าย หรือเอกสารประกอบการเรียนรู้ แต่คือเมล็ดพันธุ์แห่งความคิดที่ถูกหว่านลงในหัวใจของผู้มาเยือน...
เมล็ดพันธุ์แห่งความพอเพียง เมล็ดพันธุ์แห่งการพึ่งพาตนเอง และเมล็ดพันธุ์แห่งความเชื่อว่า การเปลี่ยนแปลงสังคมที่ยิ่งใหญ่ สามารถเริ่มต้นได้จากผืนดินเล็ก ๆ เพียงผืนเดียว...
อาสาชาวนามหานครไม่ได้เป็นเพียงแปลงนาในเมืองใหญ่ แต่คือห้องเรียนแห่งชีวิต คือพื้นที่ที่ทำให้เราเห็นว่า ความเจริญไม่ได้วัดจากจำนวนตึกสูง หรือเทคโนโลยีที่ล้ำสมัยเท่านั้น แต่ยังวัดจากความสามารถของผู้คนในการอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างสมดุล และนี่ไม่ใช่การเดินทางครั้งสุดท้าย…
เพราะผมเชื่อว่า อีกไม่นาน พวกเราจะได้กลับมาที่นี่อีกครั้ง กลับมาเรียนรู้จากผืนดิน กลับมาฟังเรื่องราวของผู้คน และกลับมาเติมเมล็ดพันธุ์แห่งปัญญาในสถานที่ทรงคุณค่าแห่งนี้อีกครั้งเพราะบางครั้ง “ห้องเรียนที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในชีวิต อาจไม่มีหลังคา แต่มีท้องฟ้าเป็นเพดาน และมีผืนดินเป็นครู” จริงไหมครับ...
เรียบเรียง/บทความโดย ดลรวี ภัทรกุลพิมล
- โปรดิวเซอร์รายการ “คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน”
- ที่ปรึกษานโยบายสาธารณะจากฐานชุมชน
- Public Policy Advisor for Community-Driven Systemic Change
คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน
รายการที่จะนำคุณไปสัมผัสกับ อัตลักษณ์ท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทย
เศรษฐกิจพอเพียง และแนวคิดดีๆ จากบุคคลต้นแบบ ปราชญ์ชาวบ้าน
เพื่อเป็นพลังสรรค์สร้าง คุณภาพชีวิตทีดี อย่างยั่งยืน
- ออกอากาศทาง สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย วิทยุเพื่อการเรียนรู้และเตือนภัย ภาคกลาง AM 1467 KHz ทุก วันพฤหัสบดี เวลา 18.00 น. - 19.00 น. และ
- ออกอากาศทางช่องทาง Live Streaming ผ่าน Facebook Live "คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน" ทุก วันพฤหัสบดี เวลา 18.00 น. - 19.00 น. และ
- สามารถมารับชมย้อนหลังผ่านทาง Youtube ช่อง "คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน" ได้อีกช่องทางหนึ่ง...
เพจ & Youtube : รายการคุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน
เกี่ยวกับเรา : รายการ "คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน" เราคือใคร?
ป.ล. หากบทความนี้มีประโยชน์ ฝากช่วยกันแชร์ บทความนี้ส่งต่อๆ ออกไปสู่กลุ่มผู้คนวงกว้างให้ได้รับคุณประโยชน์... แบ่งปันความรู้ดีๆ กันนะครับ หนึ่งความรู้ หนึ่งความคิดดีๆ อาจจะเปลี่ยน ช่วยเหลือ ผู้คน และสังคมได้นะครับ และที่สำคัญสิ่งเล็กๆ ที่ท่านทำในวันนี้สามารถเปลี่ยนแปลงโลกนี้ให้ดียิ่งขึ้นได้ ขอขอบคุณทุกท่านจากหัวใจ ไว้ ณ โอกาสนี้นะครับ... แล้วกลับมาพบกันใหม่ในบทความต่อๆไปนะครับผม ^_^
