ถ้าผมให้คุณ "ต้นมะม่วง" หนึ่งต้น...คุณจะเห็นอะไร?
บทเรียนแห่งการ "เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา" ที่เปลี่ยนชีวิตคนธรรมดาให้สร้างอนาคตได้
เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา เพราะการเปลี่ยนชีวิต...ไม่ได้เริ่มจากการมีมากกว่า แต่เริ่มจากการมองเห็นมากกว่า
"ถ้าวันนี้...ผมยื่นต้นมะม่วงให้คุณหนึ่งต้น" คุณคิดว่าคุณจะได้อะไร? (คุณอดุลย์กล่าว) คนส่วนใหญ่ตอบเหมือนกันแทบทุกครั้ง... "ก็ได้ลูกมะม่วงสิ" คำตอบนี้...ไม่ผิด แต่ยังไม่ครบ เพราะชีวิตของคนเรา หลายครั้งไม่ได้ติดอยู่ที่ "คำตอบผิด" แต่ติดอยู่ที่ "มองเห็นน้อยเกินไป"
คุณอดุลย์เชื่อว่า วันนี้ประเทศไทยไม่ได้ขาดทรัพยากร เราไม่ได้ขาดที่ดิน เราไม่ได้ขาดคนเก่ง เราไม่ได้ขาดองค์ความรู้ แต่สิ่งที่เราขาด คือ "วิธีมอง" เรามองเห็นต้นไม้...แต่ไม่เห็นป่า เรามองเห็นผลผลิต...แต่ไม่เห็นคุณค่า เรามองเห็นปัญหา...แต่ไม่เห็นโอกาส และเมื่อมองไม่เห็น... เราก็ไม่สามารถสร้างอนาคตได้
ศาสตร์พระราชาที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 พระราชทานไว้ ไม่ได้เป็นเพียงแนวทางสำหรับเกษตรกร แต่เป็นหลักคิดในการดำเนินชีวิตที่เริ่มจากสามคำง่าย ๆ คือ เข้าใจ เข้าถึง และพัฒนา ซึ่งเป็นแก่นของบทสนทนาต้นฉบับที่ยกตัวอย่างผ่าน "ต้นมะม่วง" เพื่ออธิบายการเรียนรู้และการต่อยอดทรัพยากรอย่างเป็นลำดับ
เข้าใจ...คือการมองเห็นสิ่งที่อยู่ตรงหน้า
ถ้าปลูกมะม่วง...แล้วรู้ว่าจะได้ลูกมะม่วง นั่นคือ "เข้าใจ" แต่ชีวิตของคนเราจะหยุดอยู่แค่ตรงนั้นไม่ได้ เพราะคนที่เห็นเพียงผลไม้ ย่อมได้เพียงผลไม้ คนที่เห็นเพียงอาชีพ ย่อมได้เพียงอาชีพ แต่คนที่มองเห็น "คุณค่า" เขาจะสร้างทั้งชีวิต หลายคนบอกว่าเศรษฐกิจไม่ดี ของแพง รายได้ลด การแข่งขันสูง ทุกอย่างเป็นความจริง แต่คำถามสำคัญกว่านั้นคือ... "เราเข้าใจปัญหาจริงหรือยัง?" เพราะปัญหาที่แท้จริง ไม่ใช่ราคามะม่วงตก แต่คือเรามีทางเลือกเพียงทางเดียว เมื่อรายได้มีทางเดียว ความเสี่ยงก็มีทั้งชีวิต
เข้าถึง...คือการค้นพบคุณค่าที่ซ่อนอยู่ ลองกลับไปที่ต้นมะม่วงต้นเดิม ต้นเดียวกัน แต่คราวนี้... อย่ามองแค่ลูกมะม่วง มองร่มเงา มองใบไม้ มองกิ่งไม้ มองรังมดแดง มองผึ้ง มองดิน มองปุ๋ย มองเมล็ดพันธุ์ มองการขยายพันธุ์ ทันใดนั้น...
ต้นมะม่วงต้นเดิม กลับไม่ใช่ต้นไม้ต้นเดิมอีกต่อไป เพราะเมื่อมุมมองเปลี่ยน คุณค่าก็เปลี่ยน นี่คือความหมายของ "เข้าถึง" ซึ่งต้นฉบับอธิบายผ่านการมองเห็นประโยชน์ของต้นมะม่วงทั้งร่มเงา ปุ๋ย กิ่งพันธุ์ ไข่มดแดง น้ำผึ้ง และทรัพยากรอื่น ๆ ที่ซ่อนอยู่ ไม่ใช่เพียงผลผลิตหลัก โลกทุกวันนี้ไม่ได้ให้รางวัลกับคนที่มีทรัพยากรมากที่สุด
แต่ให้รางวัลกับคนที่มองเห็นโอกาสได้มากที่สุด คนบางคนเห็นดิน อีกคนเห็นธุรกิจ คนบางคนเห็นวัชพืช อีกคนเห็นสมุนไพร คนบางคนเห็นปัญหา อีกคนเห็นตลาด ทั้งหมดใช้โลกใบเดียวกัน แต่ใช้ "สายตา" คนละแบบ
พัฒนา...คือการเปลี่ยนคุณค่าให้กลายเป็นอนาคต
สมมุติว่าพายุพัดผ่าน ลูกมะม่วงร่วงเต็มพื้น หลายคนบอกว่า... "เสียดาย" แต่บางคนถามว่า... "เราจะสร้างอะไรจากสิ่งนี้ได้?" มะม่วงกวน มะม่วงดอง มะม่วงแช่อิ่ม แยม ไอศกรีม ขนม หรือแม้แต่แบรนด์ของชุมชน ความแตกต่างไม่ได้อยู่ที่ต้นมะม่วง
แต่อยู่ที่ "ความคิด" เพราะการพัฒนา ไม่ได้หมายถึงการทำสิ่งใหญ่โตเสมอไป แต่หมายถึงการทำให้สิ่งเดิม...มีคุณค่ามากขึ้น นี่คือหัวใจของการพัฒนาที่บทสนทนาต้นฉบับยกตัวอย่างจากการแปรรูปผลผลิต เพื่อเพิ่มมูลค่า ยืดอายุ และสร้างรายได้จากสิ่งที่มีอยู่ในพื้นที่ของตนเอง
ประเทศไทยจะเปลี่ยน...เมื่อคนไทยเปลี่ยนวิธีคิด เรามักถามว่า รัฐบาลจะช่วยอะไร หน่วยงานจะทำอะไร ใครจะมาลงทุน ใครจะมาแก้ปัญหา แต่บางครั้ง... คำถามที่สำคัญกว่าคือ
"วันนี้...เรามองเห็นศักยภาพของตัวเองแล้วหรือยัง"
เพราะการพัฒนาที่ยั่งยืน ไม่ได้เริ่มจากเงินก้อนใหญ่ แต่เริ่มจากความเข้าใจ ไม่ได้เริ่มจากเทคโนโลยีราคาแพง แต่เริ่มจากการเข้าถึงองค์ความรู้ และไม่ได้เริ่มจากการรอใคร แต่เริ่มจากการลงมือทำ ทีละก้าว ทีละวัน
ความสุข...คือจุดเริ่มต้นของความยั่งยืน คนจำนวนไม่น้อย เริ่มต้นทำทุกอย่างเพื่อขาย เมื่อขายไม่ได้ ก็หมดกำลังใจ แต่ถ้าเราเริ่มจากการทำให้ครอบครัวมีกิน มีใช้ก่อน แล้วค่อยต่อยอดสู่การแบ่งปันและสร้างรายได้ โอกาสของความยั่งยืนก็จะเพิ่มขึ้น นี่เป็นแนวคิดที่ต้นฉบับเชื่อมโยงกับหลักพึ่งตนเองและการค่อย ๆ ขยายสู่การพึ่งพากันในชุมชน
ความสุขไม่ใช่ปลายทาง ความสุขคือเชื้อเพลิง คนที่มีความสุขกับการเรียนรู้ จะพัฒนาได้ตลอดชีวิต คนที่มีความสุขกับการแบ่งปัน จะไม่มีวันจน และคนที่มีความสุขกับการสร้างคุณค่า จะไม่มีวันหมดไฟ
วันนี้...คุณมีต้นมะม่วงอะไรอยู่ในชีวิต?
บางคนมีสวน บางคนมีความรู้ บางคนมีฝีมือ บางคนมีประสบการณ์ บางคนมีเครือข่าย บางคนมีเวลา อย่าดูถูกสิ่งที่คุณมี เพราะสิ่งเล็ก ๆ ที่คุณมองข้าม อาจเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนทั้งชีวิต จำไว้...
"การเข้าใจ ทำให้เราเริ่มต้น"
"การเข้าถึง ทำให้เราเห็นโอกาส"
"การพัฒนา ทำให้โอกาสนั้นกลายเป็นอนาคต"
และวันที่คนไทยจำนวนมากเริ่มมองเห็นคุณค่าในสิ่งที่ตัวเองมี มากกว่าสิ่งที่ตัวเองขาด วันนั้นการพัฒนาจะไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในแปลงเกษตร แต่จะเกิดขึ้นในทุกครอบครัว ทุกชุมชน และทั้งประเทศ เพราะการเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ที่สุด...
ไม่เคยเริ่มจากโลกภายนอก แต่มันเริ่มจาก "วิธีคิด" ของคนคนหนึ่ง และบางที... คนคนนั้น อาจเป็น "คุณ" วันนี้เองครับ...
ขอขอบพระคุณคนต้นเรื่อง
อาจารย์ อดุลย์ วิเชียรชัย เกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ ประจำปี 2565 และ ประธานศูนย์การเรียนรู้สัมมาชีพชุมชน ตำบลคลองหก อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี
อาจารย์ อำนวย สังวาลย์เล็ก วิทยากรประจำศูนย์การเรียนรู้ สัมมาชีพชุมชน ตำบลคลองหก
เรียบเรียง/บทความโดย ดลรวี ภัทรกุลพิมล
- โปรดิวเซอร์รายการ “คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน”
- ที่ปรึกษานโยบายสาธารณะจากฐานชุมชน
- Public Policy Advisor for Community-Driven Systemic Change
คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน
รายการที่จะนำคุณไปสัมผัสกับ อัตลักษณ์ท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทย
เศรษฐกิจพอเพียง และแนวคิดดีๆ จากบุคคลต้นแบบ ปราชญ์ชาวบ้าน
เพื่อเป็นพลังสรรค์สร้าง คุณภาพชีวิตทีดี อย่างยั่งยืน
- ออกอากาศทาง สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย วิทยุเพื่อการเรียนรู้และเตือนภัย ภาคกลาง AM 1467 KHz ทุก วันพฤหัสบดี เวลา 18.00 น. - 19.00 น. และ
- ออกอากาศทางช่องทาง Live Streaming ผ่าน Facebook Live "คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน" ทุก วันพฤหัสบดี เวลา 18.00 น. - 19.00 น. และ
- สามารถมารับชมย้อนหลังผ่านทาง Youtube ช่อง "คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน" ได้อีกช่องทางหนึ่ง...
เพจ & Youtube : รายการคุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน
เกี่ยวกับเรา : รายการ "คุณภาพชีวิตดีที่บ้านฉัน" เราคือใคร?
